Sinemanın Harika Çocuğu “Orson Welles” ve Yurttaş Kane Filmi Üzerine Çözümlemeler

Ayşe Özgür Aydoğan

Yazarın şu ana kadar yazılmış 5 makalesi bulunuyor.
  • 08 Nisan 2020
  • 709 kez görüntülendi.

“İnsanoğlunun sıkıntı çektiği en büyük büyük lanetlerden birisi: Hafızadır.”

Yurttaş Kane

1940 yılında Yurttaş Kane’i çekmeye başlayan Orson Welles, bu tarihten önce hiç film çekmemiş bir sinema izleyicisiydi. Buna rağmen “Yurttaş Kane” ile sinema tarihinde bir çığır açmış, halen sinema okullarında ders olarak gösterilen bir film çekmeyi başarmıştır. Welles daha önce hiç film çekmemişti ama Amerikan Tiyatro ve Radyosunun önemli sanatçılarından biriydi. Bir “Shakespeare” hayranıydı. Ayrıca Yurttaş Kane ile sinema tarihinde ne kadar büyük bir etki bıraktığını düşünecek olursak Welles’in çok cesur ve yaratıcı bir yönetmen olduğunu da söyleyebiliriz. Orson Welles, Yurttaş Kane ile sinema tarihinin en derinlikli ve bütünlüklü filmlerinden birini çekmiştir. Bazin, Welles hakkında: “Sinemaya getirmiş olduğu yenilik açısından Orson Welles yeni bir dönemin başlamasında ön ayak olmuştur. Yurttaş Kane, ekran dili için bir evrim niteliği taşımaktadır” der.

1930’lu yılların başında sessiz filmlerin bitişi ve sesin filmlerde tamamlayıcı bir unsur olarak

kullanılması ile yeni bir sinema anlayışı doğumu da başlamıştır. Yeni sinemanın çok daha

belirgin olması ise 1940’lı ve 1950’li yıllara denk gelir. Bazin: Erich von Stroheim ve Jean

Renoir veya Orson Welles, ya da Theodore Dreyer ve Robert Bresson’un farklı film

yönetmenleri olduklarını ve sinemanın çehresini değiştirdiklerini söyler.

1940 yılında Welles, özgün bir senaryo yazmaya karar verdi. Tiyatrodan arkadaşı Houseman’i

ve senarist Mankiewicz’i de yanına alarak on üç hafta boyunca bir dağ evine kapandı. Filmin

çekimlerine 30 Temmuz 1940 günü başladılar ve film 1941 Ocak’ında hazırdı.

Orson Welles, Yurttaş Kane filminde Amerika’nın ünlü basın kralı Hearst’ün özel hayatını

anlatıyordu. Sonrasında bu dedikodunun yayılması ve Welles’ in içinden geldiği burjuva

çevresinin verdiği tepkiler sonucunda Orson Welles, Hollywood’dan  bir nevi aforoz

edilmiştir.

Yurttaş Kane filminde baş kahramanı olan “Charles Foster Kane” aynen filmin yönetmeni,

yapımcısı hem de başrol oyuncusu olan Orson Welles’in kendisi gibi köksüz biridir. Küçük

bir kasabada yaşayan ve fakir bir ailenin çocuğu olan Kane, henüz küçük bir çocukken küçük

kızağıyla mutlu bir şekilde evinin önünde oynamaktadır. Annesinin elinde bir maden

işletmesinin hisseleri vardır ve bu hisseleri çocuğunun iyi bir eğitim alması şartıyla bankaya

devreder. Böylece Kane, ailesinden koparılarak bu bankanın sağladığı olanaklarla yatılı okula

gider. Bunun sonucunda 25 yaşına geldiğinde büyük bir servetin sahibi olmuştur.

Kane, pek çok şirket arasından New York Inquirer adında, tirajı düşük bir gazeteyi seçer ve

başına geçer. Kane hırslıdır, kızgındır, bir yandan burjuva sınıfının foyasını ortaya çıkarmak,

fakir insanlara destek olmak istemektedir ama bir yandan da zamanla kendisi de hırslarına

yenik düşecek, içindeki sevgi açlığını bir türlü tatmin edemediği için beğenmediği o

burjuvalardan biri olacaktır. Medyayı ele geçirmek isteği de her şeye hükmetmek, toplumda

etkili bir insan olma hırsı yüzündendir. Gazeteyi etkili bir gazete haline getirir, giderek daha

da devleşir ama bir türlü mutlu olamamakta herkesi, her şeyi yönetmek istemektedir.

Kane öylesine kontrolsüz bir sefa düşkünlüğü içindedir ki kendine Xanadu sarayını

yaptırmıştır. Sarayın içinde yok yoktur. Tablolar, heykeller, uçsuz bucaksız bir arazi. Kane

belki de kendine dünyanın en güzel evini yapmak istemiştir ama milyonlar değerindeki hiçbir

eşya burayı bir yuva yapmak için yeterli değildir. İki defa evlenen Kane, eşlerine de hep

hükmetmek istediği için onlarla da istediği gibi bir bağ kurmayı başaramaz. Nitekim ikinci

karısı da kendisini terk eder. Filmin sonunda Kane ,“rosebud” kelimesini söyleyerek hayata

veda eder. Welles filminde bazı sahneleri tekrarlayarak veriyor. Filmin başından beri merak

edilen “rosebud” filmin sonunda da tekrarlanıyor. Eleştirmenler bu kelime ile ilgili çeşitli

yorumlarda bulunmuşlar. Rosebud, kelime anlamı olarak, gül goncası demek. Kane’in küçük

kızağının adı da Rosebud . Aynı zamanda yuva anlamına da geliyor. Anlaşılacağı üzere

burada Kane’in aslında hayatı boyunca aradığı şeyin; kızağıyla oynadığı dönemde ki mutlu

çocukluğu, anne sıcaklığı ve sıcak bir yuva olduğudur. Rosebud kelimesi film boyunca da

izleyicide bir merak uyandırmış ve filmin sürükleyiciliğine katkıda bulunmuştur.

Welles’in filminin tekniğine bakarsak, Yurttaş Kane o güne kadar yapılmış pek çok filmden

farklı tekniklerle bezenmişti. Montaj, alan derinliği, makyaj ve ışıklandırma bakımından

devrim niteliğinde yenilikler getirmişti. Welles, alt açıların hiç kullanılmadığı o yıllarda alt

açıları düzgün bir şekilde kullanmıştı. Sonuç olarak Orson Welles hem özgün senaryosu, hem

oyunculuğu hem de film de kullandığı yeni teknikler ile yıllar boyunca tazeliğini koruyacak

kült bir film çekmiştir. Bu filmin medyayı hedef alması neticesinde Welles Hollywood’dan

dışlandığı için sonrasında başka film çekmedi. Yarım kalan filmleri oldu. Ama tek bir filmle

“Yurttaş Kane” ile bugün bile uluslararası film sıralamalarında ya birinci ya da ilk on da

yerini aldı. Sinemanın harika çocuğu Orson Welles, 1985 yılında hayata veda etti.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ