Şerif Fatih Yazdı: Yunan Mitolojisinde İnsan

Şerif Fatih

Yazarın şu ana kadar yazılmış 12 makalesi bulunuyor.

Yunan mitolojisi incelendiğinde insanın yaratılışı ile ilgili bazı anlatılar karşımıza çıkar. Yunan kültüründe Dionysos insancı insanın kökeni ile ilgili önemli mitoslardandır.  Dionysos, Zeus’un oğludur yani o da bir tanrıdır. Genç yaşta, vahşi ve çok güçlü Titanlar onu öldürmüş ve parçalayarak yemiştir. Athena, Titanlardan Dionysos ’un yüreğini kurtarmıştır. Zeus, Dionysos ‘un yüreğini yutmuş ve yaptıklarından dolayı Titanları yıldırımlarıyla kül ederek onları cezalandırmıştır. Daha sonra Titanların külünden insanı yaratmıştır. Böylece insan türünün doğasında Titanlardan kaynaklanan vahşi, kötü bir unsur vardır. İnsan bir anlamda Dionysosçu unsurlarla yaratılmıştır. Bu nedenle insanda tanrısal unsurların yanında kötülük yapabilecek şeytani bir yan da vardır; çünkü Zeus insanı, kötü ve vahşi Titanların küllerinden yaratmıştır. Antik Yunanda insanın özündeki kötülük anlayışı Dionysos mitinden gelmektedir. İnsanın özünde kötülük vardır ve o, her an kötülük yapabilecek bir varlıktır.[1]

İnsanın yaratılışına dair bir diğer mitos da Prometheus’ un insanı balçıktan yaratmasıdır. Prometheus, Yunan tanrılarının kuvvet ve kudretine karşı zeki ve kurnazdı. Prometheus, Titanların, Yunan tanrılarına isyanı sırasında tarafsız kalmış ve Tanrılara saygı göstermiştir. Bundan dolayı Zeus, onu bir titan olduğu halde Olympos’a yani ölmez olan Tanrıların yanına kabul etmiştir. Fakat Prometheus, kendi soyunu yok eden Zeus ve diğer Tanrılara karşı kin besliyordu. Tanrıları inkâr edecek, işleyecekleri kötülüklerle vahşi hayvanları bile gölgede bırakacak, dünyanın başına bela olacak bir varlığı; yani insanı yaratarak atalarının öcünü de almayı düşünmüştür.[2]

Prometheus ilk insanı balçıktan yaratmıştır:

İlk insanın vücudunu yapmak için balçığı, bazılarının tahmin ettikleri gibi su ile değil, kendi gözyaşı ile karıştırdı ve insan yarattıı. Fakat insan tabiatın en aciz bir mahluku idi. Çıplaktı, kendisini koruyacak hiçbir şeye malik değildi. Fil gibi hortumu, aslan gibi pençesi, kuş gibi kanadı, at gibi koşacak bacakları yoktu. Daha doğuştan ıstıraplar, üzüntüleri birtakım ihtiyaçlar onun yakasına yapışıyordu. İlk insanlar çiğ meyvelerle, kanlı etlerle besleniyorlardı.[3]

Prometheus insanlara; daha iyi yaşaması, tehlikelere karşı kendilerini savunması ve toprağı sürebilmek için ihtiyaç duydukları aletleri ve ateşi vermeyi düşünmüştür. Rahat yaşamaya alışan insan bir süre sonra şımardı ve kendilerini neredeyse Tanrılara eşit olarak görmeye başladı.[4] Kendilerini Tanrılar kadar kudretli ve akıllı görmeye başlayan insanlara Zeus, ceza olarak kadını yaratmıştır. Yaratılan ilk kadının adı “bütün armağan” anlamına gelen Pandora idi. Yaratılan ilk kadına bu ismin verilmesinin nedeni bazı Tanrıçaların onu süslemek için ona armağanlar vermesiydi. Tanrı Hermes, Pandora’ nın kalbine hıyanet ve aldatıcı sözler yerleştirmiştir. Zeus ise Pandora’ya bir kutu hediye etti ve onu asla açmamasını söyledi. Fakat Pandora, yeryüzüne indirildikten sonra merakına yenik düştü ve kutuyu açtı. Böylece kutunun içindeki hastalık, keder, yalan, şehvet yani insanı mutsuz edecek hemen ne varsa kutudan dışarı çıktı. Kutuda sadece insanı yaşatacak ve teselli edecek ümit kalmıştır. Böylece kadın, insanın mutsuzluğunun, kederinin, acılarının kaynağı olmuştur. Ayrıca o tutkularına ve merakına yenik düşmüştür.[5]

Burada dikkatimizi çeken nokta yaratılan ilk insanların erkek olmalarıdır. Yani Yunan mitolojisinde insan, en başta sadece erkek olandır. Daha sonra değineceğimiz üzere kadın Aristoteles tarafından yurttaş olarak kabul edilmemektedir. Kadınlar tutkularıyla hareket etmektedir. Bu nedenle akıllarını kullanma noktasında tam yetkin değillerdir. Aristoteles ve diğer bazı Antikçağ filozoflarının kadına karşı olumsuz bakışlarının mitoloji kaynaklı olabileceği düşünülmektedir

Homeros’un Odysseia destanında baş karakter olan Odysseus, aklını kullanarak Tanrı Poseidon’un tuzaklarından birçok kez kurtulmuştur. Homeros destanlarında insan hem akıllı hem de irade sahibi bir varlık olarak karşımıza çıkar. Yunan mitolojisinde ve özellikle de Homeros ve Hesiodos destanlarında insanı tanrılardan ayıran en önemli nitelik; onların ölümlü olmalarıdır. İnsanlar ölümlü, aciz, doğaya hükmedemeyen ve en nihayetinde de akıl sahibi bir varlık olarak karşımıza çıkar. Tanrılar ölümsüzdür fakat kimi özellikleri bakımından insana benzerler. Tanrılar insanlar gibi yiyip içerler, iyilik ve kötülük yaparlar, zarar verirler, kandırılabilirler. Yunan Tanrılarının en dikkat çekici özelliği insan gibi yaratılmış olmalarıdır. Yani bir Yunan Tanrısı başka bir Tanrıdan doğmaktadır. Ayrıca Yunan coğrafyası dağlık bir özelliğe sahiptir. Bu nedenle Antik Yunan insanı da doğaya hükmedemediği için daha çok kadercidir.


[1] Azra Erhat, Mitoloji Sözlüğü, Remzi Kitabevi, İstanbul, 2007, s.231. (Ayrıca bkn. Ahmet Arslan, İlkçağ Felsefe

  Tarihi 1. Cilt (8.baskı), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2017, s.136.)

[2] Şefik Can, Klasik Yunan Mitolojisi, Ötüken Yayınları, Ankara, 2011, s.26.

[3] Şefik Can, Klasik Yunan Mitolojisi, s.26-27.

[4] Şefik Can, Klasik Yunan Mitolojisi, s. 27.

[5] Şefik Can, Klasik Yunan Mitolojisi, s. 32-33.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ